จุลชีววิทยากับชีวิต

     วิชาจุลชีววิทยา ฟังแล้วอาจดูเข้าใจยาก และห่างไกลจากชีวิตของเรา แต่ที่จริงแล้ว จุลชีววิทยา เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับ สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ซึ่งส่วนใหญ่ ไม่สามารถ มองเห็นด้วยตาเปล่า เช่น แบคทีเรีย รา ไวรัส รวมทั้งสาหร่าย ซึ่งสิ่งมีชีวิตเล็กๆ เหล่านี้รวมเรียกว่า จุลินทรีย์ หรือ จุลชีพ

     จุลินทรีย์ มีบทบาทเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของมนุษย์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เนื่องจากเจ้าสิ่งมีชีวิตเหล่านี้อยู่โดยรอบพวกเรา ทั้งในอากาศ น้ำ และอาหาร และก็มีทั้งพวกที่มีประโยชน์ และพวกที่เป็นโทษ เช่น ก่อให้เกิดโรคต่างๆ ทั้งกับมนุษย์ และสัตว์ แต่บางกลุ่มก็มีประโยชน์มากมาย ซึ่งแม้มนุษย์ตั้งแต่ โบราณ ไม่รู้จักจุลินทรีย์ แต่ก็ได้ใช้ประโยชน์จากเจ้าจุลินทรีย์เหล่านี้ มานาน แสนนาน

     ดังนั้นหากเรามีความรู้เกี่ยวกับ จุลินทรีย์เหล่านี้ เราก็จะสามารถ ป้องกัน ควบคุม หรือกำจัด จุลินทรย์ที่ก่อให้เกิดโทษ ได้ อีกทั้งยังสามารถ นำจุลินทรีย์ ที่มีประโยชน์ มาใช้ได้อย่างมีประสิทธิ์ภาพ

     จุลชีววิทยา เกี่ยวข้องกับอะไรบ้าง เนื่องจากจุลินทรีย์เกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์หลายด้าน ดังนั้นจุลชีววิทยา ก็เป็นการศึกษา ในหลายด้าน เกี่ยวกับจุลินทรีย์ เช่นด้านการแพทย์ และสัตว์แพทย์ ศึกษาเกี่ยวกับการทำให้เกิดโรค กับมนุษย์ และสัตว์ จากจุลินทรีย์ รวมทั้งการควบคุมป้องกัน และรักษา ในโรงพยาบาลจะมีนักจุลชีววิทยาทางการแพทย์ ช่วยแพทย์ ตรวจวิเคราะห์ จุลินทรีย์สาเหตุของโรค และศึกษาถึงยาที่เหมาะสมกับจุลินทรีย์นั้นๆ ทางด้านสาธารณะสุข นักจุลชีววิทยา จะตรวจอาหาร น้ำ และวัตถุดิบต่างๆ รวมทั้ง อาหารสำเร็จรูป อาหารทะเล อาหารแช่แข็ง การส่งออก และนำเข้าอาหาร ว่ามีจุลินทรีย์ที่เป็นอันตรายหรือไม่ เพื่อการเฝ้าระวัง และรับรองคุณภาพอาหารเหล่านั้น ทางด้านการเกษตร นักจุลชีววิทยา ทำหน้าที่ ตรวจและศึกษาโรคพืช และสัตว์ จากจุลินทรีย์ และศึกษาถึงการควบคุม ป้องกัน การแพร่ระบาดของโรคจากจุลินทรีย์ และรักษา ทางด้านอุตสาหกรรม นักจุลชีววิทยา ทำหน้าที่ตรวจสอบคุณภาพด้านจุลินทรีย์ในโรงงานอุตสาหกรรมด้านอาหาร นอกจานี้ยังศึกษา และปรับปรุง กระบวนการผลิต ที่เกี่ยวข้อง กับจุลินทรีย์ เช่น ในโรงงานผลิตขนม อาหาร นม นมเปรี้ยว สุรา เบียร์ ยาปฏิชีวนะ ผงชูรส รวมทั้งระบบบำบัดน้ำเสียของโรงงาน ก็ใช้ จุลินทรีย์ในการย่อยสลายของเสียทั้งสิ้น แม้แต่ในโรงงานผลิต ซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว น้ำปลา ก็ใช้ความรู้ ทางด้าน จุลชีววิทยาทั้งสิ้น ไม่เว้นในโรงงาน ระดับ ชาวบ้าน เช่น การผลิตไวน์ กระแช่ อุ สาโท แหนม ปลาร้า ปลาส้ม ผัก ผลไม้หมักดอง ในวิทยาศาสตร์ชั้นสูง มีการนำจุลินทรีย์ไปใช้ในการ ตัดต่อ ทางพันธุกรรมเพื่อให้มีความสามารถสูงขึ้น และเป็นประโยชน์มากขึ้น แม้แต่ทางสงครามก็มีการใช้อาวุธชีวภาพ ซึ่งส่วนใหญ่ก็คือจุลินทรีย์ หรือ ผลิตภัณฑ์ จากจุลินทรีย์ทั้งสิ้น

     ภาควิชาจุลชีววิทยา จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า การเผยแพร่ความรู้ เกี่ยวกับจุลชีววิทยา ที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวันนี้ จะก่อให้เกิดประโยชน์กับผู้สนใจบ้าง ไม่มากก็น้อย และหากท่านผู้สนใจ มีข้อเสนอแนะ และต้องการข้อมูลเพิ่มเติม ประการใด สามารถติดต่อ ได้ที่ภาควิชา

     บทความต่อไปนี้ ส่วนหนึ่งเป็นบทความที่เขียนลงใน วารสารวิทยาศาสตร์ ของ คณะวิทยาศาสตร์ มข. ในคอลัมน์ เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย โดย อ๊อดน้อย ลูกบางปลาสร้อย และส่วนอื่นๆ ภาควิชาได้พยายาม ติดตามข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับจุลชีววิทยา ที่เกิดขึ้น และค้นคว้าข้อมูลมาเพิ่มเติม เพื่อเสริม ความรู้ ความเข้าใจ ทางจุลชีววิทยา ให้แก่ผู้สนใจ

นก-ฉัตชัย ติดเชื้อ Streptocci Group B
โบทูลิซึม ในหน่อไม้ป๊ป
จุลินทรีย์ในอาหารพื้นบ้านไทย: น้ำปลา; คอลัมน์ เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย ว.วิทย มข. 23(3): 164-166 (2538)
ไส้กรอกอีสาน & มั่ม; คอลัมน์ เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย ว.วิทย มข. 24(3) 187-191 (2539)
ไวน์
จากแดนไกลสู่ความเป็นไทยๆ: ว. วิทย มข. 24(4) : 265-270 (2539)
เบียร์ คำสั้นๆ แต่มีความหมาย: ว. วิทย มข. 25(1): 92-96 (2540)
เมรัย เหล้าไทยที่กำลังจะหายไปกับความเจรญ; ว.วิทย มข. 25(2) : 146-150 (2540)
โยเกิร์ต นมหมักจากจุลินทรีย์: ว. วิทย มข. 25(3) : 232-235 (2540)
งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ในยุคเศรษฐกิจพอเพียง: เพาเวอร์พอยด์ นำเสนอในงานประชุมเชิงปฏิบัติการ คุณภาพของงานวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์ ณ ม.ราชภัฎบุรีรัมย์
วิศัยทัศน์ของนักวิจัย และการทำวิจัยอย่างมีความสุข: เพาเวอร์พอยด์ นำเสนอในงานประชุมเชิงปฏิบัติการ คุณภาพของงานวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์ ณ ม.ราชภัฎบุรีรัมย์